Shillong, Jylliew 23: U Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K Sangma hynne ka sngi, ula pyllait paitbah ia ka ‘Heritage of the Khasi Hills: Architecture, Society and Change in the Nineteenth and Twentieth Centuries’ kaba la thoh da u Dr. David Arnold Kharchandy ha ka jingialang kaba la long ha Taraghar State Guest House.
Da kaba ngam jylliew da ki snem ha kaban pynlong ia ka jingwad bniah na ka bynta ban ioh ia ka kyrdan PhD, ka kot jongu Dr Kharchandy ka batai shaphang ka rukom tei ia ka mariang hapoh Khasi Hills palat ban ia u mawit, dieng bad maw.
Ka niew ia ki iing kiba la shna tynrai, ki jingtei kiba iadei bad ka khuid ka suba bad ki jingtei naduh ki por jong ki phareng kum ki jingtei kiba naduh hyndai hynthai kiba dang im (living archives) kaba batai ia ka imlang sahlang u Khasi kaba don ia ki jaka kiba itynnad, ka jingngeit, ki teknoloji bad ka por.
Kane ka kam kala ngam ruh ha kaba iadei bad ka Ïing Sad, ki iing kaba pyni ia ka rukom pdiang sngewbha, ki jingleh bad ka niam ka rukom kaba pynwandur ia ki.
Kala pyninam ruh kumno ki tiar tynrai bad ka jingtrei da ka shnong ka thaw kala pynmih ia ka jingpynwandur kaba la iitkhmih jong ka jingshemphang ha kaba iadei bad ka sawdong sawkun jong ka mei mariang, ka jinglong kiba kordor bad kiwei kiwei.
Ka mat kaba kongsan kadei kaba longpdeng ha ka kamram jong ki kynthei Khasi, kaba la batai kum ki nongtei kiba jar jar ia la ka iing ka sem, kiba sumar sukher ia ka iing, kiba sam pateng ia ka jingstad jong ka jingtei bad ki ai iaka jingmut kaba jylliew bha halor ka iing ka sem.
U Dr Kharchandy ula buddien ruh ia ki jingkylla kiba la pynwandur biang iaka rukom tei jong ka thain naduh u spahsnem ba 19. Ka jingwan poi jong ki phareng, ki mishoneri bad ka Niam Khristan, ka jingpynsaphriang ia ka pule puthi, ka jingkiew jongka Sohra bad Shillong kum ki jaka lum ne Hill Station bad ka jingkhie u jumai ha u snem 1897 uba la ieh ia ki dak ki shin.
Kane ka kot kala buh ha ki jingthoh ia ka rukom mih jong ki iing (Bungalow), ki iing kiba la pynwandur ha ka jylla Assam (Assam-type house), ki iingmane, skul, Mission Compound, ki ophis treikam bad ki jaka sumar ia ki nongpang kiba la pynwandur ha ka riti ka dustur.
Kane ka kot kala kynthoh ruh ia ka jingdonkam ban pynneh pynsah ia ki jingsah kynmaw ia ka rukom tei iing tynrai ki Khasi kum shi bynta jong ka jingioh hiar pateng ka kolshor ha Meghalaya.
U Conrad Sangma ula ong, ba kane ka jingpyllait ka long kum ka sienjam kaba kongsan ha kaban buh ha ki jingthoh bad ban pynshai ia ka jingleh naduh hyndai hynthai ka jylla ha ka jingtei ia ki jingtei na ka bynta ka pateng ban dang wan.

