Shillong, Ïaiong 01: U Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma, hynne ka sngi Balang, ula sam ia ka khusnam Meghalaya IT Awards 2026 na ka bynta ki khynnah pule kiba la wan shakhmat ha ki jingpule ha ka samoi pule jong u snem 2025 ha ka jingialang kaba la pynlong ha U Soso Tham Auditorium, Shillong.
Ia kane ka jingai khusnam la pynlong da ka Tnad Information Technology & Communications ka Sorkar Meghalaya, ha kaba la iadonlang u Myntri ka pule puthi u Bah Lahkmen Rymbui.
Kum shi bynta jong kane ka prokram la sam da ki Laptop sha ki nongioh khusnam da u Myntri Rangbah bad kiwei kiwei ki heh ki hain.
Haba kren ha ka jingialang, u Conrad K. Sangma, ula ai khublei ia ki khynnah pule da ka ba ong, “Nyngkong eh, nga kwah ban shim ia kane ka lad ban ai khublei ia phi iwei pa iwei. Kaei kaba phi lah kynjoh mynta ka sngi kadei kaei kaei kaba ki khynnah pule ki angnud, hynrei tang khyndiat ngut eh kiba lah ban pynurlong” ula ong, ba kane ka jingialang ka long ka jingrakhe ban ai jingithuh ia ka jingtrei shitom, jingaiti bad ka jingskhem jingmut jong ki khynnah pule.
Ula kubur ia ka jingtrei shitom ka jongki halor ka jingioh kheit ia u soh ka jingjop bad ong, “Baroh kito ki miet kiba phi lah duhthiah, ki jinglen lade, ka jinglong ryntih bad ka jingpynleit jingmut kaba phi lah leh baroh shi snem ha ka jingpule ka lah ban long kaba eh ha katei ka por. Hynrei mynta, man la ka bynta jong katei ka jingtrei shitom kala long kaba shongkhia pat. Na ka liang jong ka sorkar ngi dap da ka jingsngewsarong halor ka jingjop ka jong phi”.
Ha kaba iadei bad ka jingsam Laptop ula ong, “Kane ka Laptop ka lah ban paw ba kadei ka jingai kaba rit, hynrei ka pyni pat bun ia ka jinglong jong kane ka tiar, kadei ka dak jong ka jingioh jingithuh, jingpynshlur bad ka jingngeit skhem ka jong ngi ha ka jinglah ka jong phi”.
Ula banjur ba kane ka prorkam kadei ka jingpyrshang ban ai jingithuh bad ban rakhe ia ka jingjop bad ka bynrap “Ha ka jingshisha, nga ngeit ba ym dei ma phi kiban thapkti ia ngi hynrei dei kylla ma ngi kiba dei ban thapkti ia phi”.
Ula ong, ba ka IT Park ha Shillong, kaba la khring ia ki kompani kiba trei ha ki bynta ki bapher bapher kum ha ka Artificial Intelligence bad ki bynta kiba dei bad ka jingsengkam. Ula iathuh shaphang uwei u Engineer na Shillong uba la pynmih ia kawei ka teknoloji ha kaban pynkloi ia ka jingseng kam, kaba la pynduna bha ia ka por kumba la shim por ha ki snem kiba la leit. Ula bynrap ba kum kine ki kam ki pyni kumno ki lad ha ka pyrthei kidei kiba lah ban ioh wat napoh kane ka jylla.
Haba batai shaphang ka lynti iaid jong la jong, ula ong ba hadien ba ula pydnep ia ka jingpule kynthup na ka Wharton School of University, Pennsylvania, ula don ia ka jingangnud ban sdang ia kam lajong hynrei ula mad ia ki jingeh namar ka jingbym biang ka jinglong jingman ha katei ka por. Ula ong ba kine ki jingshem ki jongu, kidei kiba la pynwandur ia ka sorkar mynta ha ka jingpyrshang ban tei ia ka jinglong jingman kaba khlain, kaba pynleit jingmut ha ka jingsengkam lajong, ka jingleh ia kiei kiei kiba long thymmai bad ban tei ia ka sap ka phong.
Ula batai ruh halor ka jingmih shuh shuh ki lad ha kylleng ki bynta kiba kynthup ia ki teknoliji, ki kam pyniaid ia ki ophis ne kam, kam ialehkai, ka tem ka put bad ka jingpynmih ia ka bording kaba khuid. Haba kren halor ki kam kiba iadei bad ka jingpynmih ia ka bording kaba iaineh, ula ong, ba ka Meghalaya kala pynmih ia ka Ethanol bad ka dang wad shuh shuh ia ki lad kiba iadei bynta bad ka ethanol, ban thaw ia ki lad kiba thymmai ha kaban leh ia ki kam kiba thymmai bad ki jingseng kam.
Ula pynshlur iaki khynnah pule ba kin pyrkhat ban noh synniang ia ka jylla, ula ong, ba watla bun ki dang leit pule ban wad ia ki kabu shabar ka jylla, ka don ka kabu kaba biang hapoh jongka jylla Meghalaya bad ha ka jinglong jingman kaba biang bha, bun ki samla kin jied ban tei ia ka lawei ka jongki hapoh ka jylla.
“Nyngkong eh, bud ia ka jingangnud ka jong phi, ka jingjop kaba shisha ka wan haba phi leh ia kaei kaei kaba phi ngeit shisha nalade” la ong u Conrad bad ka bynrap, “Ka um ka thnam ha ka jingkhluid kaba long 100 degree, sa shi degree kaba tam bad ka tur shuh shuh ha ka bynta kaba kut kadei kaba pynlong ia ka jynhaw kaba khlain bha ban pyniaid ia ka enjin” ula banjur ba kane ka ‘degree kaba tam’ ka pyni ia ka jingangnud bad ia ka jingskhem jingmut bad ka banjur ruh ba dei ban long kiba sngewrit.
U myntri ka pule puthi u Bah Lahkmen Rymbui, ula banjur ia ka jingkongsan ha ka jingwan shakhmat ha ka jingpule bad ka kam kaba la leh da ki digital technology ha kaban kyntiew ia ka jingim kane ka juk kaba mynta bad ka bynrap “Ha ka pyrthei kaba mynta, ka jingioh jaka ka Digital kam dei shuh tang ka lad hynrei kala dei ka rukom im. Lada ngi sngewtynnad ne ngim sngewtynand ruh, ngi lah long pat baroh kiba donbynta lang ha ka”.
Ula pynpaw ba kane ka sienjam kadei ka jingpyni ia ka jingkular ka sorkar ha kaban kynshew na ka bynta ka lawei jong ki samla pule bad ban pynlah ia ki ba kin noh synniang kaba don jingmut ia ka imlang sahlang.
Haba kdew ia ki sienjam kiba iar hapoh ka jingialam u Myntri Rangbah, ula ong ba watla ki scholarship schemes kila ai jingmyntoi ia kiba bun, la shim shuh shuh ia ki sienjam kum ka Chief Minister’s Scholarship Scheme ia kaba la wanrah ban pyniar ia ka jingai jingkyrshan.
Ula pyntip ba palat T.60 Klur lah dep ban bhah ban ai jingiarap pisa kaba T.6,000 sha ki samla pule, kaba pyni ba ka sorkar ka ai jingithuh ia ka jingtrei shitom bad ia ka jingangnud.
Ula batai ruh halor ka jingwanrah ia ka Community Integrated Skills Learning Programme, kaba thmu ban tei ia ki sap ki phong naduh ki Klas kiba rit haduh Klas X bad ka ong, ba ka jingsaindur ia ka sap kadei ka bynta kaban lam sha ka jingseisoh.
Ula pynpaw ruh ia ka jingsngewkhia halor ka jingduna kiban iakhun ia ka Civil Services, ula ong, “Naduh u snem 2013, ngi lah duna ha ka jingdon ki samla na ka jylla kiban shah ioh rung ban iakhun ia ka UPSC Civil Services Examination”. Ula kyntu ia ki samla kiba don ia ka jingangnud ban wan shakhmat ban ioh shakri ia ka jylla bad ia ka ri.
Hashwa kane, u Bah K.L. Nongbri, MCS, Joint Secretary ka Sorkar Jylla jongka Information Technology & Communications Department, ula ai ka jingkren bad batai shaphang kane ka sienjam bad iathuh ba ia ka Meghalaya IT Awards la sdang naduh u snem 2007 ban ai jingithuh ia kiba wan shakhmat ha ka pule puthi ban ai ka jingpynshlur, kyntiew bad kyrshan ia ki samla pule ha ka liang jong ka Information Technology lyngba ka jingsam da ki Laptop.
Ula ong, mynta ka snem kila don 203 ngut ki khynnah pule kiba la wan shakhmat ha ka Klas X bad XII ia kaba la ai burom ia ka jingleh bha ka jongki ha ki eksam jongka Board kaba la long ha u snem ba la dep. Na kine 131 ngut kidei na ka MBOSE, 51 na ka CBSE bad 21 na ka ICSE.
Ula pyntip ruh ba 2 ngut kidei kiba don jingduna ha ka dkhot met kiba la ioh ia ka khusnam bad ioh ia ka jingithuh.
Ka Leisha Agarwal na ka St Margaret’s Higher Secondary School, kaba la bat ia ka kyrdan kaba nyngkong ha ka 2025 MBOSE Class 10 (SSLC) Examination, haba kren ha ka jingialang kala pynpaw ia ka jingsngewnguh ia ka tnad Information Technology & Communications ka Sorkar Meghalaya halor ka jingai jingithuh ia ka jingjop ka jongka. Kala ong ba ka khusnam kala wan kum ka jingai mynsiem bad ka burom ia ka jingtrei shitom bad ia ka jingaiti lut.
