Guwahati, Naitung 31: Ka India bad ka China kin sdang biang ïa ka khaïi pateng ha khappud lyngba ka Nathu La Pass kaba pawnam bha ha Sikkim ha ka 1tarik Nailur, da kaba pynïoh biang ïa kawei ka jaka khaïi kaba la khang haduh hynriew snem naduh ba la sdang ka khlam COVID-19.
Ka jingplie biang ka pyni ia ka jingkhie im biang jong kawei na ki tnat ba rim tam jong ka Silk Route bad la khmih lynti ba kan ai ka jingkyrshan ha ka ioh ka kot kaba donkam bha ia ki nongkhaii bad ki nongshong shnong ha khappud ha Sikkim katba ka pyni ia ka jingkylla suki suki ha ka jingiadei hapdeng ki arliang mamla wat hapdeng ki jingeh ha khappud ki bym pat lah ban pynbeit.
Ka jingkhaii katkum ka aiom, kaba ju treikam hapdeng u bnai Jymmang bad Risaw, kan bteng haduh u Naiwieng mynta u snem katkum ki Standard Operating Procedure (SoPs) kiba la don lypa.Ka jingkhaii kan long naduh ka sngi Nyngkong haduh ka sngi Palei, ha kaba baroh ar tylli ki ri kin bat ia ka thup ba la don lypa jong ki 36 tylli ki mar ba la mynjur.
U Secretary ka State Commerce and Industries u Karma D. Youtso u la ong ba ka sorkar Sikkim ka la sdang ia ka jingpynkhreh mardor hadien ba ka la ioh ia ka jingbit na ka Ministry of External Affairs.
Ia ki jingtei ha ka Nathula Integrated Check Post, kaba la sniew ha ka por ba la khang slem bha bad ka jingkhriat kaba jur jong ki lum Himalaya, la maramot bad pyntreikam.
La pynkhlain ruh ia ka jingpahara na ka bynta ban plie biang. Ka Indo-Tibetan Border Police (ITBP) kan buh shuh shuh ïa ki briew ha Nathula, kynthup ïa ka kynhun pulit jong baroh ki kynthei ha ka sien kaba nyngkong ban ïarap ha ki kam khaïi pateng ha khappud.
Ia kane ka lynti la plie biang ha u bnai Naitung 2006 hadien ba la khang haduh 44 snem hadien ka thma India bad China ha u snem 1962. Ia kane ka jingpynkylla dur la shim kum ka lad ban pynskhem ia ka jingshaniah kaba thmu ban pynskhem ia ki jingiadei ha ka ioh ka kot bad ban pynbha ia ka jingim ha ki thain khappud. Hynrei baroh ar ki khaii pateng bad ka Kailash Mansarovar Yatra lyngba u Nathu La la pynsangeh noh ha u snem 2020 hadien ka jingwan ka khlam COVID-19.
Kane ka jingplie biang ka wan tang hadien katto katne taiew ba la sdang biang ïa ka Kailash Mansarovar Yatra lyngba ka Nathu La, kaba nang pynkiew shuh shuh ïa ka jingkyrmen ba ka jingïakhaïi sha shiliang pud hapdeng kine ki ar tylli ki ri ka la wanphai biang suki suki sha ka jinglong kaba rim.

Hapoh ka protocol kaba la don lypa, ka India ka lah ban shalan shabar ri haduh 36 tylli ki tiar ba la mynjur, kynthup ia ki tiar shna kti, ki jain ba thain kti, ki jainkup, ki tiar rep, processed foods, ki jhur ba la tyrkhong, ki jingbam ba bang, ki jain ba la dep shna, ki tiar bad ki tiar niam tynrai. Ki mar kiba wanrah na ka liang ka Tibet ki kynthup ia ki jain ba la shna lypa, ki juti, ki mar yak, ka makhon, ka borax, ki blang, ki quilts bad kiwei kiwei ki mar ba la mynjur.
Watla lah ai jingbit haduh 400 ngut ki nongkhaii ha kawei ka aiom khaii, hynrei ki heh sorkar ki la ong ba tang katto katne ki pass la lah ban pynkhuid haduh mynta, ha kaba la khmih lynti ba kin kham bun hadien ba la pynshisha da ki bor synshar district bad ka State Intelligence Branch.
Ka jingplie biang la khmih lynti ba kan ai jingmyntoi ia ka ioh ka kot ha khappud jong ka Sikkim, ha kaba bun ki nongkhaii ki la ap khmih lynti ia ka jingmih biang jong ka iew kaba iadei bad ka aiom. Ka khaii pateng lyngba ka Nathu La ka ju kyrshan ia ki spah ngut ki nongkhaii bad ki nongkit mar ha baroh arliang jong u pud u sam.
Ka jingpynroi ka iadei ruh bad ki jingbei tyngka kiba heh ha ki jingtei ha Sikkim kiba thmu ban pynbha ia ka jingpyniasoh sha khappud. Ka projek lynti rel Sivok-Rangpo ka la jan dep, ryngkat bad ki jingthmu ban pyniar ia ka lynti rel sha Gangtok bad Nathu La. Ia ka jingpyniasoh surok ruh la pynbha lyngba ka surok bah Rongli-Menla bad ka jingpynheh ia ka surok bah National Highway 717A, kaba ai lad kham kloi sha ka thain khappud kiba kongsan bha.
Katba ka jingïakynad pud kaba kham heh hapdeng ka India bad ka China ka dang sah khlem lah ban pynbeit, ïa ka jingpynphai biang ïa ka khaii pateng lyngba ka lynti ïaid lum kaba pawnam la shim kum ka lad kaba kongsan ban tei ïa ka jingshaniah bad ka sienjam ban pynphai biang ïa ki jingïadei khaii pateng bad kolshor kiba la slem bha ha shilynter ka lynti Silk Route.

