Shillong, Sept 9: Ka Sorkar kala leit rung ha man la ki shnong ki thaw ha Nongkyndong ban ialap ban pynsaphriang ban kiar na ka jingdih bad jingbam duma bad kane kala jam mynta sha ka snem kaba lai jongka Tobacco-Free Village (TFV) Programme kaba la sdang ha ka 1 tarik u Nailur.
Kane ka sienjam ka thmu ban leh eiei hapoh ka jylla kaba la kynjoh sha ka 47% ka jingdon ki nongshong shnong kiba pyndonkam ia u duma. La sdang ha u snem 2024 ha East Khasi Hills bad West Jaintia Hills, kane ka programme ka ialeh ban tehlakam ia ka jingpyndonkam ia u duma ha ki thain nongkyndong, ka jingpyrshang kaba la pyniaid shakhmat da ki tnad sorkar.
Ha ki ar snem, ka jingdon ki Village Health Council (VHC) kiba la pyndep ia ki jingbuh kyndon ban ioh ia ka kyrdan ba la lait na u duma ne Tobacco-Free Status kala kiew arshah na ka 264 ha u snem ba nyngkong sha ka 531 ha u snem baar. Na ki 1,295 tylli ki VHC ha ki 2 tylli ki district, 1,039 tylli mynta kila pyntreikam pura ia katei ka prokram.
Ka Dr Nabaneeta D. Mawrie, State Nodal Officer, National Tobacco Control Programme, NHM Meghalaya, kala ong ba ka jingpynleit jingmut kala phaikhmat sha ki shnong ki thaw ba kin shim lem ia ka jingkitkhlieh ban tehlakam ia u duma.
“Ka Tobacco-Free Village programme kam dei satia tang ban pynbna ba ka shnong kala lait na u duma tang ha ki kot ki sla hynrei kadei halor ki shnong ba kin leh da ki kam” kala ong.
Ia kane ka programme la pyntreikam da ka National Health Mission, Meghalaya ryngkat ka jingiatreilang bad ka Meghalaya State Rural Livelihoods Society (MSRLS), Sambandh Health Foundation kum ka kynhun kaba pyntreikam lang.
Tang ha u snem baar, palat 5,500 ki kam la leh ban iakhun pyrshah ia ka jingpyndonkam ia u duma, kaba la poi sha ki 55,000 ngut ki briew. Ka jingpynsngewthuh paitbah halor ka jingma ia ka koit ka khiah bad ki lad ki lynti ban iada na ka jingpyndonkam, kadei kaba la shimkhia mynta da ki jingialang jongki VHC, Self-Help Groups bad kiwei kiwei ki jingialang hapoh ki shnong.
Kane ka prokram ka pynlong ia ki shnong ban donkam ban don ia ki kyndon kiba paka hashwa ban ithuh ia ki kum ka ‘Tobacco-Free’. Ki VHC ki thung ia u ophisar uba dei khmih, ban pynlong ia ki jingialang pynsngewthuh paitbah, ban shim ia ki rai ne Resolution pyrshah ia ka jingdie duma hajan ki skul, ban pynmih ia ki hukum ban mana tyngeh ban dih duma ha ki jaka paitbah bad ruh ban buh ia ki jingthoh kiba mana dih duma.
Ka VHC ka hap ban pyndep bad ban pynshisha ba kumba 5 ne 6 tylli ki kam kila leh ban ioh ia ka kyrdan ‘Tobacco-Free Status’.
U VHC Chairperson ka Mawmluh ha Shella Block ula ong kumba 40–50 percent na ki nongshong shnong kila sangeh ka dih duma ne ban pyndonkam ia u duma ha ki jaka paitbah kum ha ki dukan sha, jaka ap bos bad ki jingialang paitbah. Kumba 60–70 percent kila sangeh ka dih duma hapoh ki iingsah ki jongki, khamtam hakhmat ki khunlung bad ki khynnah rit, la ong u Chairperson.
KA MSRLS kala donbynta ha kaban rah shakhmat ia kane ka jingialap ha man la ki iing ki sem lyngba ki rukom treikam ki jongka lyngba ki Village Organisations, Self-Help Groups bad ki nongialam shnong.
U Bah Ronald Kynta, Chief Operating Officer, MSRLS, ula ong ba ka jingdon ki kynhun ha ki shnong ki thaw kala iarap shibun ban iada na ka jingpyndonkam ia u duma ha ki jingiakren iakhana kiba man la ka sngi.
Ka Jylla kala sdang ban ithuh ia ki shnong kiba la sdang ban treikam bha. Lai tylli ki VHC kila shah pynkup burom ha ka Sorkar Meghalaya ha ka jingrakhe ka Jylla ia ka World No Tobacco Day 2026 kaba la long ha Shillong.
Ha ka jingiaid shaphrang ha u snem balai, ka jingpynleit jingmut ka long ban pyniar ia kane ka prokram shabar jong ki shnong kiba lah dep ban pyntreikam bad ioh ia ka kyrdan kiba lait na u duma bad ban pynneh ia ki jingkylla kiba la leh ha ki shnong ki thaw.
Ia ka Meghalaya, kane ka jingleh kam dei tang ban lap ia ka jingpyndonkam ia u duma ha ka jylla hynrei ban shim ia ki lad ban pynlong ia ki jaka pule bad ia ki shnong ki thaw kum ki jaka pdeng ban tehlakam ia u duma.

