-->

U Motsahnam Ki Syiem Ïakhun Laitluid Ka Ri Khasi

Date:

Share post:

Shillong, Naitung 17 : U motsahnam ba kongsan tam ha ka khana pateng jong ka Ri Khasi ka dei ia ki arngut ki syiem bakhraw ki ba khlem da ioh than ka jingithuh na ki shlem hikai, shlem sorkar ne shlem imlang sahlang, bad kita ki dei u Bormanik Syiem jong ka Hima Shyllong bad u Sngap Sing Syiem jong ka Hima Maram ki ba la iakhun dohiap na ka bynta ka jaitbynriew ha ryngkat u Syiem Tirot Sing jong ka Hima Khatsawphra ne ka Hima Nongkhlaw ba mynta.

La tei ia kitei ki artylli ki mot da ka Hynniewtrep Youths’ Council (HYC) ba la aiti ha ki barikor bad ki riewtbit jong ka synjuk ki barikor Khasi, Riti Academy of Visual Arts. Kitei ki artylli ki motsahnam ki don ka rynnieng ka ba 15 pruh, ba kynthup ia u mot u Tirot Sing Syiem ba 24 pruh.

La plie paidbah ia kitei ki motsahnam ha ka lynkhuh sngi burom u Tirot Sing Syiem ka 17tarik Naitumng 2026 da ki syiem jong ki arhima, Hima Khyrim bad Hima Maram ha ka jingdon ryngkat ki dkhot rangbah ka seng HYC ba kynthup ia u Bah Roy Kupar Synrem, Khlieh Rangbah, Rhembor Saiborne, Sainpyniar Lumlang, Donbok Kharlyngdoh, Symbud Khlieh Rangbah bad kiwei kiwei ki para dkhot rangbah.

Ia u mot jong u Bormanik Syiem la plie da u Habapan Sing Syiem, Syiem Khynnah, Hima Khyrim, bad ia u mot jong u Sngap Sing Syiem la plie da u Niandro Syiemiong, Syiem Hima Maharam. Ki dkhot rangbah na ka Khasi Authors’ Society, Synjuk Ki Rangbah Kur, ki sengbhalang na Jiantia Hills bad na Garo Hills ki la ia sakhi lang ia kane ka sngi bakhraw.

U Motsahnam Ki Syiem Ïakhun Laitluid Ka Ri Khasi

Ki barikor ba la shtah ia kitei ki motdur ki dei na ka shlem Riti Academy ba kynthup ia u khlieh rangbah, u Bah Raphael Warjri, u Banteilang Hynniewta, Returnwell Sutong bad Skhemlang Hynniewta kum ki barikor ba kongsan, ba la iarap ruh ha kiwei kiwei ki kam tbit da u Bah Iallissing Mawrie, Bapynskhem Mawrie bad Batskhemlang Kharumnuid.

Ha ba khmih ia ka kynjang jong ki motdur bad ia ka kam ba sani ha ka ba shtah dur ym don ki ba khmih lynti ba ki dei ki matti tang jong ki riewtbit na Ri Khasi khlem kano kano ka snap jiongtbit na sha bar ka jylla. Nalor kata kane ka shlem pyninam ia ki motdur ka dei ka ba heh tam ha jylla bad ka dei ruh ka ba khraw ha ka thaiñ bad lehse ka ba kongsan ha Ri India ruh.

Ki jingtip na ka mynnor shaphang kine ki arngut ki syiem la pynbit pynbiang da ki riewtbit jong ka Riti Academy.

Ka jingïakhun jong ki paidbynriew Khasi pyrshah ia ka Sorkar Bilat ka ba thmu ban pynïar la ka Hima ka la sdang nyngkong eh ha u snem 1828 ha ba u Syiem Bormanik ka Hima Shyllong u la aireng ïa ka Sorkar Bilat da ka ba leit knieh ia ka khajna ba la oh ki phareng na ki khun ki hajar ha rithor Dimurua.

Hamar kajuh ka ïa la sdang ka kynad sha Nongkhlaw ha ba ki shipai phareng ki la tamti tamjat bad ïuhroit ïa ki paidbah Khasi ha ka por ba dang shna ïa ka surok ka ba thmu ban pynïasnoh na Assam sha Bangla lyngba ka Ri Khasi. U Syiem Bormanik u la ïa sylla bad u Syiem Tirot Sing ha manla ki jingïaleh pyrshah ïa ka sorkar Bilat bad u la ïatehlok bad ki Hima Dkhar ba marjan kum ki Ahom, Bhutan bad Singpho da ka jingthmu ban pynher krad ïa ki phareng, hynrei u khlem lah pat ban tehsong ia la ki para Hima Khasi haduh ba la synjor ka jingiakhun.

Kine ki jingleh hangamei jong ki shipai phareng, ki la pynlong ïa u U Syiem Tirot Sing ka Hima Khatsawphra ban ïada ïa la ka Hima na ka jingshah thombor. Khlem da buhteng ha ka 4 tarik ïaïong, 1829 la khie puk ka thma na ktem shipai ba ki khlawait Khasi ki la pyniap naphang ia u Rangbah Shipai (Lieutenant) Richard Bedingfield ha shen ryngkat bad ki phew ngut ki shipai phareng bad dkhar, ki ba lait nangta pat ki la phet krad.

Ki khyndai bah ryntieh ki la beh kthong ïa kita ki ba phet krad bad la lap shwa ba kin jam sha shiliang pud Assam, bad khlem da tyngkai la ka bor la pynïap lut naphang lin ia baroh kynthup ia uwei pat u Rangbah Shipai (Captain) Philip Bowles Burlton.

Kine ki jingjia ki la klang haduh ba la urlong ka thma ba nyngkong (1st Anglo-Khasi War – 1829–1833) ka ba la neh saw snem kynthih tat haduh yn da la shah shet kylla u Syiem Tirot Sing ba la kem bad jylla kharit sha ka kut byndi ha nongbah Dacca Central Jail, tat haduh ba un da iap ha ka 17 tarik Naitung, 1835. La julor arliang mamla na ka liang ki shipai phareng bad ki khun ki hajar Khasi ba la sah nam ki kam bakhraw jong u Syiem Bormanik bad Syiem Tirot Sing haduh ba kin pha la ka jingim na ka bynta ka jaitbynriew.

Ha ba la shahshkor ia ka jingkhot ban ïeng tylli kum ka jaitbynriew Khasi, u Syiem Sngap Sing ka Hima Maram u la lum la ki pyrton khlawait ban leit tur thma pyrshah ia ka Sorkar Bilat, hynrei tang mar ia lait na Sohiong la bna ba la shah kem noh u Syiem Tirot Sing. Ha kata ka jaka ba ki khlawait Hima Maram bad u Syiem Sngap Sing ki dang ap phira ban ïasnoh kti lang ha ka thma, ki la thung da u mawbynna bad haduh mynta la ïaineh ka kyrteng Mawmaram.

Ka jingma ka ba ap na ka jingleh thombor ki shipai phareng, ka la pynlong ïa u Syiem Sngap Sing ban lum ka dorbar ha ka 30 tarik Naiwieng ban ïengskhem ban ïada ïa la ka Hima. Katba u Syiem Bormanik pat u dang syntiat na pajih da ka jingthmu ban pyllait im ïa u Syiem Tirot Sing, hynrei u la ngat ha ka shrip ki shipai phareng bad khlem tip shuh shaphang jongu.

Da ka ba atnud ba la poi ka kutlad bad ïamrem ki parasyiem, u Syiem Sngap Sing u la pynkhreh da ka ktem thma na ka shnong Nongnah bad la bteng ka jingïakhun thma baar pyrshah ia ka Sorkar Bilat (2nd Anglo-Khasi War :1835–1839). Ha kata ka buit ksan thma u Syiem Sngap Sing, shibyllien la shah pynïap ki shipai phareng bad dkhar, ki ba la shah lynthem da ki mawramsong na ka riat u thieb Bamon, Nongnah. Hynrei akher ka sngi, u Sngap Sing Syiem ruh u la shah shet kylla, tangba ka Sorkar Bilat ka la mab bad ka la shah ba un synshar biang ïa la ka Hima haduh ban da ïap ha ka snem 1846.

Ka jingïakhun ba kheiñduh la ka jingim ba len lade na ka bynta ka jaitbynriew da kine ki laingut ki syiem, U Tirot Sing Syiem, U Bormanik Syiem, bad U Sngap Sing Syiemlieh ki ïeng kum ka nongmuna jong ka juban ba ïai kyrsoi ban kynmaw tympang ïa ka mynsiem shynrang ka ba kut jingmut ban aiti met bad mynsiem na ka bynta ban laitluid ki Hima Khasi.

La sah nam ki matti jong ki ha ba ki kam buitpoh ban phiah jaitbynriew, ryngkat ki suloi bad ki tup ki man jong ka Sorkar Bilat kim lah ban pyndem bad pynlip ia ka dohnud shitrhem ban ïada ïa la ka Ri bad Jaitbynriew. Ki shipai ka Sorkar Bilat ki la liem ban shah pynïap klep da ki byllien ha ka buit ap ktem kaikhlaw ki khlawait Khasi, ba wat ka jingbthei ki kuli bad ki bom na ki ktang suloi jong ki shipai ka khlem pynsyier ne kynran dien da ka buit ksan thma ka ba la pynneh pynsah ïa kata ka mynsiem ieitri ka ba ïaineh ban pyrsad mynsiem ïa ka pateng bynriew ha ka lawei.

Share post:

-->
spot_img

Popular

More like this
Related

HYC honours forgotten Khasi freedom fighters with towering memorials

15-foot statues of Bormanik Syiem and Sngap Sing Syiem...

Meghalaya govt to launch scheme to support religious and cultural institutions, says CM at Tuber Behdeinkhlam

JOWAI/SHILLONG JUL 17: Chief Minister Conrad K Sangma on...

Nagaland | Ban jur ka CPO ia phra tylli ki mat jingdawa halor ka jingkajia ha shnong Maova

Chümoukedima, Naitung 17: Ka Chakhroma Public Organisation (CPO) ka...