Shillong, Jymmang 26 : U Kyrtong ka NPP na ka bynta ka elekshon shiteng samoi ka Shillong Lok Sabha, Dr DRL Nonglait ula pyntip ba ka rai jong u ban mih iakhun na ka ticket ka NPP ka dei kaba la suhthied halor ka jingdonkam ban iatreikam lang bad ka “Sorkar kaba treikam” bad ban kyntiew ia ka pule puthi kat kum ka jingiaid ka por, ka jingiohkam iohjam ki samla, bad ka jingioh jingithuh ka ktien Khasi hapoh ka Riti Synshar ka Ri.
Haba kren ha ka rynsan ialap elekshon ha Chilliangraij, Jowai ha ka sngi Nyngkong, u Dr Nonglait ula ong “Ta ka daw nga wan ban iatreilang bad kane ka Sorkar. Hadien ba nga ioh pdiang ia ka phone na u Myntri Rangbah bad iakren ruh bad u Symbud Myntri Rangbah, nga la shong pyrkhat bha. Nga la pan jingmut na ki briew ba kham shemphang bad kham tip ban ia nga, kynthup ki samla bad ki samla pule na ka College kaba nga hikai, bad ki kynhun kiba trei na ka bynta ka bha ka miat u paidbah. Dei hadien kine ba nga la rai ban pdiang ia ka jingtyrwa ban iakhun ia ka elekshon shiteng samoi kum u kyrtong ka NPP”.
“Ka jingthmu jong nga ban iaid ryngkat bad kane ka party bad ban rung ha ka jylli sain pyrthei ka shong eh ha ki lai tylli ki kyntien : Ban pynbha, ban pynshai bad ban tei” ula ong.
U Dr Nonglait u la pynpaw ia kaei kaba u khot ka jinghiar ha ka akor ka burom ha ka imlang sahlang bad ka jingdonkam kyrkieh ban kyrshan ia ki samla. “Ngi sakhi ia ka jinghiar ka akor ka burom ha ka imlang sahlang bad ka jinglong briew. Ngi iohi ia ki samla khlem ka jingkyrmen, kiba kulmar jingmut ha ka pyrkhat pyrdain, bad kiba jynjar namar ka jingbym ioh kam ioh jam. Ngi donkam ia ka sorkar kaba treikam bad ka sorkar kaba khlain”, u la ong.
Ula pynpaw ba ym lah ban weng ia ki jingeh kiba la don da ki phew snem tang ha shi miet. “Kumba nga la ong mynshwa, ki jingeh ki la lang da ki phew snem bad la leh klet ïa ki da ki phew snem. Hynrei ki skhim bad ki kam…ki long ki sakhi kiba shai ba kane ka sorkar ka don ka jingthmu ban pynbeit ïa ki. Wat la katta ruh, dang don bun kiei kiei kiba dang sah ban leh,” u la kdew.
Halor ka jingkynthoh pyrshah ia ka Sorkar, ula ong “Nga sheptieng ba ki briew ki lah ban sngap iaki jingpynbna lamler ba kam ba kane ka Sorkar kala pulom ha ka jingtreikam. Ki lah ban don ki jingduna ha ka kyrdan pyntreikam ia ki skhim bapher bapher-ki jingduna kim lah ban lait. Hynrei kaei kaba kham kongsan ka long ka jingnang pynbha pat”.
U Dr Nonglait ula ong ba ka jingpynbteng ia ki policy ka long kaba donkam bha. “Nga sheptieng ba lada wan shimti da kawei pat ka Sorkar, ki surok kiba bha ba ngi iohi mynta ki lah ban jot bad ym maramot shuh. Ki Institution ba plie ha ki snem bala leit, kiba kane ka Sorkar kala seng kum ki nongrim ba thymmai, ki lah ban nym iaid shakhmat khlem ka Sorkar kaba khlain ban btin lynti ia ki” ula ong.
“Ngi hap pynkhlain ia ka Shillong Medical College, Shillong Engineering College bad ka State University khnang ba kin ieng ha ka kyrdan kaba iaryngkat bad ki jaka pule ba bha tam hapoh ka ri India” ula ong bad bynrap ba ka Meghalaya ka donialm ia u MP u ban “iasyllok, buddien, bad pynioh bun ka song pisa da kaba iatrei kham jan bad ka Kynhun Myntri ka Jylla”.
“U Myntri Rangbah um da donkam ban hap leit sha Delhi ia man ki kam. Kane ka pynsuki ia ki kam hapoh ka Jylla. Ta ka daw balei ba nga wan hangne ban pan ia ka jingiatreilang jong phi” ula ong.
Haba phai sha ka deiriti bad ka synshar khadar, u Dr Nonglait ula ong “Nalor ka pule puthi, kaba ngi hap bteng ban wanrah ia ki jingkylla, ngi dei ruh ban pynneh pynsah ia ka riti dustur jong ngi, ki jingleh tynrai bad iada ia ka bor jong ki Dorbar Shnong jong ngi, ki Elaka, ki Raij bad ki Hima. Kine ki dei ki jingithuh ba kyrpang jong ngi. Ngim dei ban duh noh ia ki. Ki District Council kim dei ban iuhroit ia ka bor jong ki Dorbar Shnong bad Elaka, namar kine ki dei ki bor treikam kiba kyntang bala ai pateng da ki longshuwa manshuwa jong ngi”.
Ula ban jur ia ka jingdonkam jong ka jingiatylli ha ka niam bad ka jingiatreilang.
“Ngi hap ban iada ia ki nongrim ka jinglong laitluid ha ka jingngeit niam. Ngi don ia ki jingngeit bapher bapher, hynei ngi dei kawei ka Jaidbynriew Hynniewtrep. Man ki kynhun niam ki don la ka mishon- kaei kaba ki khot “Ka jingshakri ia u briew nadong hadong : Ka jingkoit jingkhiah ha ka met, ha ka imlang sahlang, ha ka jingsngew bad ha ka kynja mynsiem” ula ong.
“Lyngba kine ki kynhun niam, ka imlang sahlang kala iaid shakhmat. Ki skul, ki jaka ri khunswet, ki hospital, ki jaka iasyllok bad ki seng kiba iarap ia kiba duk bad kiba tlot bor kila mih. Baroh ki kynhun niam ki don ia kane kajuh ka mishon. Kane ka dei ka nongrim kaba ngan bat bad iada, khamtam mynta haba ngi la sdang ban iohi ia ki jingtynjuh” ula bynrap.
Halor ka jingpynkupbor ia ki samla bad ki Kynthei, ula ong “Kane ka Sorkar kala wanrah ia bun ki skhim ka bha ka miat ban iarap ia ki samla bad ki kynthei lyngba ki slef-help group bad kiwei ki prokram, kumta kine kiei kiei baroh khlem ka kam Sorkar ki lah ban long kiba aibor ban ieng hala ki kjat. Ngi donkam ban nang pynbun ia ka song pisa na ka bynta kine ki prokram”.
U Dr Nonglait ula ong ba ka jingpynrung ia ka ktien Khasi ha ka khyrnit kaba phra kan ai ia shibun ki jingmyntoi ka ban wan beit beit sha ka Jaidbynriew.
“Ha ki Central University kum ka Delhi University, ki samla pule jong ngi kin lah ban pule ia ka Khasi kum ka sobjek. Kito kiba bat ia ka kyrdan MA lane PhD ha ka Khasi ki lah ban leit hikai ia ka sobjek ha kine ki university” ula ong.
“Lada ia ka ktien jong ngi la pynrung ha ka khyrnit ba phra bad ithuh da ka Riti Synshar ka Ri, ka jinglong tynrai jong ngi kan neh. Kumba u nongthoh kot Fr H Elias u ong “haba ka ktien ka im, ka jaidbynriew ka im” ula bynrap.
Ula ong ba ka jingithuh kan wanrah ruh ia ka jingkyrshan jong ki Institution. “Ka Central Institute of Indian Language ha Mysore ka kyrshan ia ki kam wadbniah bad kyntiew ia ki ktien ki trai ri trai muluk. Ka ktien Pnar, Maram lane kano kano ka ktien jong ka Jaidbynriew Hynniewtrep ka lah ban ioh ia ka jingkyrshan kaba bun ban kyntiew ia ka kyrdan jong ka. Ha ka jingiaid ka por, kino kino ki trai trai ri ki lah ban long ki Standard Language” ula ong.
Haba kren ia ki mat treikam ba hakhmat eh jong u, u Dr Nonglait ula ong “Kine ki long katto katne ki mat kiba nga kwah ban kren lada ki paidbah ka ri-lum Khasi bad Jaintia ki jied ia nga kum u MP. Ka Langguage Policy, Education Policy bad ka jingburom niam ki dei ki mat ia kiba nga la dep ai dorkhas sha ka Sorkar na ka por sha ka por. Kine ki dei ki jingeh ba hakhmat eh jong u paidbah”.
“Ngi shim ba ka dei ka kamram jong nga ban kren halor kine ki kam. Ngan ym kreh tang na ka bynta ka NPP. Ka jingmih khmat jong nga kan long ia u paidbah. Ngam dei tang u nongmihkhmat jong ka NPP hynrei u nongmihkhmat jong phi baroh” ula ong.
Ula khot ia ka jingiatylli bad pynkut ia ka jingsngew bitar. “Nga ju kren pyrshah iano iano ruh. Nga kren tang na ka bynta ka roi ka par. Nga kwah ban weng noh ia ka jingshun, ka jingsngew bitar, bad trei da ka jingiai shah bad jingieid na ka bynta ki briew jong ngi. Lada ngim iaid ia ki para marjan, kumno ngin ong ba ngi ieid ia ka Jaidbynriew jong ngi” ula buh jingkylli.
“Lada ki don ki jingleh bakla lane jingbym biang ha ki snem bala leit, ha ka rukom leh, ha ka ktien ka thylliej ne ki kam, to ngin ia map ia ki. Iawanlang baroh. To ngin iatrei na ka bynta ka roi ka par” ula ong haba buh ia ka jingkyrshan ia ki nongkyrshan ki bym dei na ka NPP.
“Ka Jaidbynriew ka donkam kyrkieh ia u MP uba sngewthuh ia kine ki jingdawa- ban pynkylla dur ia ka pule puthi naduh ka kyrdan Lower Primary haduh ka Higher Secondary, ban pyniaid shakhmat ia ka Higher & Technical Education kat kum ka por, ki medical college bad ka state university. Ngi donkam ia ki briew ba shemphang ha kane ka lain” ula ong.
‘Na ka bynta ka ktien ba kan ioh ia ka jingithuh da ka Riti Synshar, ngi donkam ia u briew uba sngewthuh ia ka theory bad ka rukom long ka ktien khnang ba ngin lah ban wanrah ia ki jingshisha bad ki data hakhmat ka Ministry of Home Affairs bad ka Parliament” ula bynrap/
