Shillong, Nohprah 12 : U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma ha ka sngi Thohdieng, ula plie paidbah ia ka Soil Lake ha Williamnagar, East Garo Hills bad aiti ia kane ka pung sha ki paidbah ka thain.
Kane ka pung, ka project ban kyntiew ia ka eco-tourism hapoh ka Nengsang River Valley Project (RVP), kan iarap ha ka jingtyngkai bad pynim ia ki um ki tyllong um ba kongsan, haba kyntiew ruh ia ki kam jngohkai bad nang pynitynnad shuh shuh ia ka jingitynnad ka sor Williamnagar.
Ia kane ka pung la plie ha ka jingiadonlang u Myntri ka Tnad Soil & Water Conservation Marcuise Marak.
“Nga kynmaw bun bun snem mynshuwa, u (L) PA Sangma u don ka jingangnud kaba khraw ban pynim ia kane ka umpohliew bad ka pung. Man ba u wan shane, u ju iathuh khana ia kane sha ngi. Kane ka dei ka daw ba aimynsiem ia ngi ban pynurlong ia ka mynta ka sngi. Ka dei ka jingiohi jngai jong u, kaba btin lynti ia ngi” ong u Conrad.
Haba kren halor ka bynta ba kongsan jong ka Tnad Soil & Water Conservation ban iada ia ka mariang, ula ong “Ka Tnad kala leh ia ka kam kaba khraw ban pynim ia ki umpohliew jong ngi, iada ia ki wah jong ngi bad iada ia ki um jong ngi”.
Halor ki jingma ba kyrkieh na ka jingkylla ka suinbneng kaba ktah ia ki wahduid, ki um, ki umpohliew ha kylleng ka Meghalaya, ula ong “Ka lah ban I kumba ngi don bun ka por, hynrei ngan iathuh ha phi, ka jingialeh jong ngi pyrshah ia ka jingkylla ka suinbneng kala nang kham jynjar shuh shuh katba nang iaid ki sngi” haba bynrap “ Ngi la iohi ia ki jingktah ka jingkylla ka suinbneng ia ki um jong ngi, ki marrep, ki khlaw bad ki sawdong sawkun ka mariang”.
Haba ban jur ia ka jingkut jingmut jong ka Sorkar ban iada ia ka mariang, ula kyntu ia ka Tnad ba kan nang pynbun ia ki prokram jong ka, khamtam ha ki jaka nongkyndong kiba don bun eh ki umpohliew ka Jylla.
“Phi la sdang leh ia ki kam kiba hap ai jingiaroh ha kiba bun ki bynta, hynrei ngi dang donkam shuh shuh, khamtam ha ki jaka nongkyndong ha kaba bun na ki umpohliew jong ngi kiba don kumba 70,000 tylli ki don” ula ong. Ula pynpaw ia ka jingkyrmen ba da ka jingiashimbynta lang ki shnong ki thaw, ka Meghalaya kan lah ban tyngkai, pynneh pynsah bad pynim ia ki um.
Haba kren halor ka jingiaid ki kam pynroi ha kylleng ka Jylla, ula kynthoh ba ki don ki jingiakren pyrshah bad kiba pyn sngew iapher ha ka jingsam ia ki kam pynroi kiba ju mih ha ki social media bad ong “Lada ngi buh mawnongrim ne plie ia ki kam pynroi ha ri-kum Khasi, kin don na ri-lum Jaintia ne Garo ki ban ujor, “Balei tang ia ka ri-lum Khasi?, bad haba don eiei ha ri-lum Garo ne Jaintia, kin don na ri-lum Khasi ki ban kylli, ‘Balei tang ha ka ri-lum Garo?”.
Ula pynpaw ba ka Sorkar MDA hi kam ju iehnoh ia kano kano ka thain bad ka thmu beit ia ka kam pynroi ba kdup lang ia baroh bad ba ai mar katjuh ha baroh kawei ka Jylla.
“Ka Sorkar jong ngi kam ju pynduh ia kano kano ka thain, ka Jaidbynriew lane kynhun. Ngi la treikam na ka bynta ki District baroh bad baroh ki Jaidbynriew jong ka Jylla. Ngi dei ban kynmaw ia ki kpa tynmen jong ngi kiba la iateilang kum kawei ka kynhun ban ioh iala ka jong ka Jylla. Kine ki dei ki bor kiba thmu pyniapait iapra ia ngi, ynrei ngi dei ban iengskhem bad iatylli na ka bynta ka jingkiew shaphrang ka Jylla” ong u Myntri Rangbah.
Ula pntip ba ki kam pynroi kiba paw kila iaid shaid shaid mynta ha kylleng ka Jylla bad ka Sorkar kala trei shitom ban pyn bun ia ki jingtei bad ki jingdonkam ha ki kam kum ka pule puthi, ka koit ka khiah, ka kam jngohkai bad kam ialehkai.
“Ha ki hynniew snem bala leit, ki surok ha kylleng ki jaka jong ka Jylla kila iohi ia ka jingkylla. Ngi la treikam da ka jingiohi jngai ban ai ia kaba bha tam na ka bynta ka Jylla. Ngi don ia ka jingiohi jngai bad ngi la trei shitom ban kynjoh ia ka”.
Kiwei pat kiba la ai jingkren ki kynthup ia u Myntri ka Tnad Soil & Water Conservation Marcuise N Marak bad u Bah L Shabong, Director ka Tnad Soil & Water Conserbation uba la pyntip ba ka Soil Lake ha Nengsang RVP kaba don ha ka jaka bah eh 0.5 hectare, ka lah ban pynlang um kumba 10,000 cubic meter ka um.
