Shillong, K’lyngkot 28: Ka Hynñiewtrep Integrated Territorial Organisation (HITO) kala phah ia ka dorkhas sha u Chief Secretary ka Jylla Shakil Ahammed, ba pan jingtip halor ka jingiakren bad ka Ministry of Home Affairs ha kaba iadei bad ka jingpyntreikam ia ka Instrument of Accession and Annexed Agreement kaba la iasoi da ki Hima Khasi ha ka 17 tarik u Nailar 1948.
Haba pynpaw ia ka jingsngewkhia halor ka jingpynslem ia ka jingkular ka ri da ka sorkar pdeng, la pynpaw u President ka HITO u Bah Donbok Dhar ha ka shithi, “Ngi lah thoh da kaba burom ban wad jingtip shaphang ki jingtip kiba bniah ia ka jinglong jingman jong ka shithi kaba la phah ha ka 27 tarik u Naiwieng 2014 kaba la phah da ka Ministry of Home Affairs (MHA) sha ka Sorkar Meghalaya. Ha kaba iadei bad ka jingmihkhmat bad ka jingpyntreikam ia ka Instrument of Agreement kaba iadei bad ki Hima Khasi.”
“Ngi lah buddien ban ioh ia ki jingthoh ia ka jingpynpaw ha kaba iadei bad katei ka mat haneng kaba na ka sorkar Meghalaya sha ka Union Ministry of Home Affairs, kong ka Sorkar India,” ula pynpaw ryngkat bad ka kdew ia bun tylli ki shithi jong u Chairperson ka National Commission for Scheduled Tribe (NCST) ha ka 27 tarik u Nailar 2014 sha u Myntri barim ka kam pohiing jongka Sorkar Pdeng u Rajnath Singh, “Kaba la ai jingmut bad bthah ba dei ban pynrung ia ka IOA & AA bad ka long kaba kongsan ban pynrung ha ka Riti Synshar jong ka Ri India”.
Ula kdew ruh halor ka shithi jongka National Human Rights Commission (NHRC) ha ka 16 tarik u Jylliew 2012 kaba ong, “Ka Commission kala khmih bniah ia katei ka jingujor bad kala shem ba kane ka mat kadei kaba hap hapoh ka jingkhmih jongka iingdorbar thawain Parliament. Ki nongujor ki lah ban leit mih sha ka sorkar ban shimkhia ia kane ka jingeh.”
Ka HITO kala pynpaw ruh ba bun ki seng sain pyrthei kynthup ia ka BJP kila kubur ia ka jingkongsan ban pynurlong ia ka IOA bad Annexed Agreement (AA).

Ka seng kala banjur ba ka jingbym pyndep ia kine ki jingiatehkular kala lam sha ka jingmih ki jingiatakhuh bad ki Ain ka Sorkar Pdeng bad ki bor jongka riti synshar ka ri, kaba ktah ia ka jinglong tynrai ha ka rukom bat ia ka khyndew ka shyiap hapoh ka Jylla Meghalaya.
U Bah Dkhar ula kdew ba watla kala don ka jingiamynjurlang ia ka Resolution halor ka Inner Line Permit, ka ktien bad ka jingiaknieh ia u pud u sam ha ka Meghalaya Legislative Assembly, kine ki mat kila sahteng khlem da don kano kano jingpynbeit kaba la pynmih ia ka jingiakynad bad ki kynrum kynram.
“Ka jingbym pynurlong ia kitei ki jingiatehkular kala pynmih ia ka jingiakynad mynta, kaba la ktah ia ka imlang sahlang, kolshor bad ka jinglong jingman ki paid Khasi bad Jaintia hakhmat jongka ain” la ong u Dkhar.
Ula banrap ba ka IOA bad AA ka ai jingithuh ba kyrpang bad ia ka hok jong ki Hima Khasi, hynrei ia kitei ki kyndon ym shim la pynurlong satia bad kala buh ia ki Hima ha ka umdum.
“Ka kamram jongki Hima ka kynthup ban thaw ia ki ain ki kanun, ban pyntreikam ia ka jingbishar bad ban ai ia ka hok bad ki jingleh tynrai ha kaba iadei bad ka niam ka rukom, hynrei ka jingpynslem ban don ka iingdorbar thawain na ka bynta ka jongki kala pynmih ha ki snem kiba mynshwa bad mynta ha ka jingmihkhmat kum ki MLA bad MDC jongka Khasi bad Jaintia Hills kiba mihkhmat ia ki 54 tylli ki Hima kiba don ha rilum (25 ki Hima Khasi, 29 tylli ki Elaka bad 18 +2 tylli ki Elaka ha rilum Jaintia ) kim don ia ka jingshemphang kaba bniah bad kaba kham kongsan eh kadei ka jingkitkhlieh ban thaw ia ki ain ki kanun naduh ba la ioh ia ka UK & JHADC ha u snem 1952 bad naduh ba la ioh ia ka jylla Meghalaya ha u 1972, ha ka jingshisha, ki ain bad ki kyndon ain ki long kiba shisur kiba kdew beit thik tang na ka bynta ban thung bad shimti ia ka jingshimti synshar ki Syiem bad ki Rangbah Shnong. Ka kam sain pyrthei ha ka synshar paitbah kadei kaba la mihkhmat da ki nongrim jongki seng sain pyrthei bad kadei kaba la pynshong nongrim ha ka bynta kaba nyngkong kadei halor ki kyrdan hynrei ka jinglong jingman jong ki Hima Khasi kadei halor ka Consensus bad Referendum, ia ki MDC la siew ban thaw ia ki ain hynrei ha ki por kiba la dep baroh ki MDC kila pynlut por ban shah jied kum ki MLA kumta kila kham kohnguh ia ka politik jong ka seng sain pyrthei ha ka jaka ban long ka bym don iaka politik ha ki seng sain pyrthei” la pynpaw u Bah Dkhar ha ka shithi.
Ula banjur ba ka jinglong mynta ha ki Autonomous District Council (ADC) ka long ka jingpynbeit kaba shipor bad kam dei kaba mih bujli ia ki kam synshar khaddar tynrai, ula ong “Namar ba ki ADC kidei ki jingpynbeit kiba shipor ka jingmihkhmat kadei ban long thik katkum ka riti synshar ki Hima Khasi kaba pynlong ia ki Dorbar bad ki seng sain pyrthei kiba la ioh jingithuh kidei ban shah khanglad noh ban pynieng ia ki kyrtong ha ki ADC ha Meghalaya khnang ba ka rukom pyniaid kan pynleit jingmut ha ka rukom treikam kaba dei ban don ia la ka kamram.
Ka Meghalaya Legislative Assembly kynthup ia ki seng sain pyrthei bapher kim pat don satia ia ka jingrangbah ha ka jingiatai halor ka jingbteng jong ki ADC bad balei kiba donbynta shisha kim donbynta ha ka council. Lada kine ki jingpynbeit ba shipor kan iai bteng kumno kita kiba donbynta khamtam ha ki Dorbar Shnong, Dorbar Kur, Dorbar Raid bad Dorbar Hima kim ioh ia ka jingmihkhmat hapoh ki ADC ?? ha kaba ka jinglong jingman jong ki Dorbar ka Hima Khasi ka kynthup ia ki nongmihkhmat na ki Hima /Elaka katkum ka jingdon paid bad kala don ruh 4 ngut ki kynthei kum ki dkhot kiba la shu shah thung.
Ka HITO ka kyntu ia ka sorkar ban khmih bniah biang ia ka IOA bad AA ban pynthikna ba ka jingmihkhmat ki khlieh nongsynshar ha ki ADC.

