Shillong, Rymphang 23 : U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma ha ka sngi Nyngkong, ula wanrah ia ka mang tyngka 2026-27 ba antad ban pynmih pisa ba kot T.32,000 klur bad ka jingpynlut ba T.32.023 klur, kaba duna pisa haduh T.2672 klur- “kumba 3.5 % ka GSDP”.
Ka jingantad pynmih pisa ka long T.32,000 klur ia kaba ka revenue receipt la khein antad ba kan long T.26,583 klur bad ka capital receipt ka long T.5,417 klur, ong u Conrad ha ka jingkren halor ka mang tyngka.
Khlem da khein ia ka jingshim ram ba kot T.5,379 klur, ka jingioh lum pisa baroh lan ba la khein antad ba kan kot T.26,621 klur, ula ong haba bynrap ba ka jingpynlut pisa baroh lang la khein antad ba kan kot T.32,023 klur, ia kaba ka revenue expenditure la khein antad ba kan long T.21,812 klur bad ka capital expenditure kan long T.10,211 klur.
Kat kum ka jingong u Myntri Rangbah uba bat ruh ia ka Tnad Finance, ka jingkhein antad baroh lang ia ka jingpynlut ka long T.29,293 klur lait noh ka jingsiew ia ka ram ba T.2,731 klur.
U ong ba ka jingsiew ia ka sut na ka bynta u snem 2026-27 la khein antad ba kan long T.1540 klur bad ka jingsiew ia ka bai bam tynmen kan long T.1,980 klur.
“Namar kata, nga wanrah ia ka mang tyngka u snem 2026-27 kaba duna pisa da T.2,672 klur, kaba long kumba 3.5 % jong ka GSDP. Nga sngewkmen ban pyntip ba kane ka jingduna pisa la lah ban pynneh ha u pud ba biang ba 3.5%” ong u Conrad.
U Conrad ula iathuh ruh ia ka mang tyngka sha ki kam ba kyrpang bad ong “Ka jingheh jong ka climate budget u snem 2026-27 ka long T.5,572 klur, kaba kiew da 2.8% na u 2025-26. Ka mang tyngka ia ki samla ka long T.4,824 klur, kaba kiew da 45%, ka gender budget ka long T.6,849 klur kaba kiew da 10%”.
U Conrad ula iathuh ba ka Meghalaya GDP lah antad ban kot T.76,320 klur ha u 2026-27, ka jingkiew ba 13.1% na u snem 2024-25, kaba buh ia ka Jylla haka lynti ban kynjoh ia ka T.85,000 klur hapoh u 2028 bad T.1,35,000 klur hapoh u 2032.
U ong ba ka jingphah pisa na Sorkar Pdeng lah khmih lynti ba kan kot T. 21,229 klur, watla ka bhah jong ki khajna ka Sorkar Pdeng kan hiar sha ka T. 9,631 klur hapoh ka rukom khein (formula) ia ka jingsam bhah jong ka Sixteenth Finance Commission.
“….naba ka ioh ka kot jong ka Ri kan nang bteng ban kiew, ka jingioh ia ka khajna ka Sorkar Pdeng ruh kan nang kiew, bad ka bhah jong ngi kan nang kham khlain” ong u Conrad.
Ka khajna lajong jong ka Jylla lah antad ba kan pot T. 4,720 klur-kynthup ia T.2,351 klur na ka GST-kaba kiew na ka T. 1,450 klur ha u snem 2017-18, katba ka non-tax revenue kan kot T.634 klur kum ka jingsiew lupa ia ka licence tih marpoh khyndew. Ka jingpynlut baroh lang lah buh ban long T. 32,023 klur, kynthup ka capital expendityre ba T. 10,211 klur, kaba kiew 7 shah naduh u snem 2017-18.
U Myntri Rangbah ula ong ba ka Meghalaya mynta ka dei kaba wan ba-ar na ki Jylla ba kiew sted eh ha ka ioh ka kot hadien ka Tamil Nadu, kaba kot jan 10 % ka jingkiew ha ka GSDP haduh lai snem kynthih hadien ka COVID bad iaid sted palat ia ka jingkiew ka Ri da 12% ha u 2025.
“Nga kmen eh ban pyntop ba ka jingkiew ka ioh ka kot ka pyni ia ka jingiaid shakhmat kaba jai jai bad ba don jingmut” ong u Conrad haba pynkynmaw ia ki jingkular u snem 2022 ban pynlong ia u 2022-32 kum ka “Meghalaya Decade” ne ka shiphew snem ka Meghalaya, bad ban kyntiew lai shah ia ka GSDP hashuwa ka jingrakhe ka Jylla ia ka jingdap 60 snem ha u 2032.
Ula sot ia ka jingkren u Myntri Rangbah Duh ka Ri Narendra Modi ba iaroh ia ka jingkiew sted ka Jylla hadien ka COVID bad ong ba ki Myntri ka SorkarPdeng ruh kila pynsngew ia kane ka juh.
U Conrad ula pyniasoh ia kane ka jingkiew ka Jylla sha ka Vission 2032 bad ka Meghalaya Mission 10- ka 10 Opportunity Sectors bad 10 Inclusivity Commitments- bala kyrshan da ka jingkiew ba 4.4 shah ha ka capital expenditure naduh u snem 2017-18 bad ka jinglah ban pyntreikam kham bun ka pisa jong ka SASCI, ki Externally Aided Project bad ka song pisa CSS.
Haba kren halor ka jingkieng Mawkdok, ka Mawkhunu Stadium ba thymmai, ka New Shillong City bad ka jingtynruh ban ithuh ka UNESCO ia ka Jingkieng Jri, ula ong “Ka Meghalaya ka lah ban rit ha ka jingdon ka jaka, hynrei ki jingangnud jong ngi ki dei kiba heh bad kiba khraw”.
U Myntri Rangbah ula niew ruh ia kane ka man tyngka ba khyndai sien kynthih ba ula wanrah hi ma u ba kam dei tang ka jingbatai ia ka jingpynmih pisa bad jingpynlut, hynrei ka pyni ia ki jinglong bad ki jingthmu ba hakhmat eh jong ka Sorkar.
“Ka thong hi….ka long ban pynbha ia ka bha ka miat jong baroh ki nongshongshnong, ban pynphuh samrkhie ha man ki durkhmat bad ban pynthikna ba baroh ki samla kin ioh ia ki lad ki kabu” ong u Conrad haba pyntip ba kane ka mang tyngka la pynwandur da ki hajar sien ki jingiakren bad u paidbah lyngba ka CM CONNECT bad lai tylli ki Cabinet Retreat bad ki Ophisar ka Sorkar.
Ula kubur ia ka jingiaroh bad ka jingkhmih lynti na ki nongshnong kiba la pynpaw ia ka jingkiew kaba lah ban iohi da ki khmat nalor ka jingdawa jongki ban pynioh ia ki surok kiba bha, ki skul, ka jingpyn biang ia ka jingsam umbam umdih bad ka bording elektrik.
U Conrad ula ong ba ki jingai jingmut na ki Longkmie hapoh ka CM-Safe Motherhoos Scheme, FOCUS bad CM FARM-Farmers, ki nongseng kam na ka PRIME bad ki Nongialam Shnong nalor ka jingiasyllok lypa ia ka mang tyngka, ka dei kaba pynwandur ia kane ka mang tyngka.
U Conrad ula pynkut ia ka jingkren halor ka mang tyngka da kaba batai ia “san tylli ki jingmut” kaba pyni ia ka jinglong ka Jylla mynta, ka Jylla kaba skhem, kaba don jingangnud, kaba iatreilang, kaba kit lang ia baroh bad kaba neh skhem.
