Jowai, Naiwieng 6: U Symbud Myntri Rangbah ka Jylla u Bah Sniawbhalang Dhar ha ka sngi Palei, ula ong ba ka Jaintia Hills kala dei kaba lah jan biang lut ki surok bad ka Sorkar kan ialeh sa kaban pynkylla ia kane ka thaiñ kum ka shlem ka koit ka khiah khnang ba ki paitbah kin ym donkam shuh ban leit shabar ban ioh ia ka jingsumar.
Haba kren ha ka jingialang paitbah ha Thadlaskein C&RD Block, ha kaba u Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K Sangma ula buh maw nongrim na ka bynta bun tylli ki projek ha Jowai constituency bad kawei ka projek ha Nartiang constituency, u Bah Dhar ula ong, ba ki don sa tang katto katne ki shnong ha ka thaiñ kiba dang sah ha kaban ioh ia ki lad ban pyniaosh ha ka leit ka wan.
“Ngi lah don ia ka jingiakren hapdneg ka jong nga bad ki ophisar ka PWD” ong u Bah Dhar. “Kila don palat 860 ne 870 tylli ki shnong ha ka jylla ki bym pat don ia ki surok ban pyniasoh ha ka leit ka wan. Na kitei ki don sa tang 18 tylli kiba na ka rilum Jaintia”.
“Ka Jaintia Hills ka don 7 tylli ki constituency bad ngi don ym duna ia ka 10 -11 tylli ki Interstate Highway,” ula ong. “Ha kaba iadei bad ka leit ka wan, ngi long kiba biang bha”.
U Bah Dhar ula ong, ba ki jingtei ha ka liang ka koit ka khiah ha ka thaiñ ia mynta kidei kiba la sdang ban pyniar da kaba iaid da ki wat.
“Ngi lah iai iakren ia ka jingdonkam ban pyniar ia ka CHC Ummulong,” ula ong. “Shen, ngin sa pyniar noh ia ka Ialong Civil Hospital bad ngi dang ia trei ia ka kam ban wanrah ia ka Nursing College khnang ba ngin lah ban tei ia ka ‘Health Hub Centre’ ha ka thaiñ, khnang ba ngin ym donkam shuh ban leit shabar ban leh ia ka Internship.”
“Shen ngin sa buh noh ruh ia u mawnongrim na ka bynta ka hospital 30 jingthiah ha Mookyndur ha ka jinglut kaba T.11 Klur ha u snem ban wan” ula bynrap.
“Kane baroh kadei namar ka jingiohi jngai jong ki nongialam ka Jaintia Hills, namar ba ngi kwah ba ha kawei ka sngi, wat ia ki jingpang kiba jwat ruh yn lah ban ai jingsumar ha kine ki jaka ai jingsumar” ong u Bah D0har. “Ngin ym lah satia ban leh eiei, ha ka shisien leh, namar ba ki don bun palat ki jingdonkam bad ki jingtei kiba donkam, ia kaba ngi kum ka sorkar ngi dang pyrshang ban shimkhia da kaba iaid da ki wat ban pynurlong ia ka jingangnud jong ki paitbah”.
“Ki paitbah kiba wan na ki longiing baduk, ha ka jaka ban leit sha NEIGRIHMS ne Supercare, kin lah ban ioh noh ia ki jingsumar ha la ka jong ka jaka” ula ong.
U Bah Dhar ula ong, ba ka jingbuh mawnongrim ha ka sngi Paei kam dei satia tang ka shap.
“Ngi lah buh ia u maw nongrim khnang ba ki paitbah kin tip ia ki kam kiba bha kiba la leh da ka Sorkar” ula ong. Haba ngi ong maw nongrim, kam mut satia ba u dei tang u maw. Ka long kaba shisha ba kila don ki projek kiba la sdang ia ki kam”.
Ula ong, bun shuh shuh ki projek la mang na ka bynta ka Jowai constituency bad ula kyntu ia ki paitbah ban kubur ia kane ka jingiaid shaphrang.
“Bun ki por, ngi kum ki briew ngim ju sngewnguh. Ngi nang tang ban kynthoh ia ka Sorkar bad ia ki nongialam bad bun ki por ngi leh matlah ia ki kam ba bha kiba la leh da ka Sorkar” ula ong.
“Ha ki 8 snem kiba la dep, ki kam pynroi kiba la wanrah da kane ka Sorkar ha East bad West Jaintia Hills kala pynlong ia ka thaiñ ban long kaba bit ba biang” ong u Bah Dhar. “Ha kaba iadei bad ka koit ka khiah, bording, kam ialehkai bad jingshna surok, nga dap da ka jingsngewsarong ban iathuh ia phi ba ngi dang iaid shaphrang”.
Ula ai khublei ia ki Myntri kiba mynta bad kiba rim bad ia ki nongthawaiñ halor kane ka jingiaid shakhmat.
“Ngi don baroh 2.50 lak ngut ki nongthep vote. Ka jingdon paid ka jong ngi ka long kaba dang rit, kumta ngi pynpaw ia ka jingsngewnguh ia ka sorkar kum ka thaiñ” ula ong.
U Bah Dhar ula pynpaw ruh ha kaba iadei bad ka T.21,000 Klur ka Greenfield Four-Lane Project na Ri-Bhoi lyngba ka Jaintia Hills shaduh Ratacherra, kaba la bhah dang shen da u Myntri Rangbahduh ka ri.
“Ka project ka bym pat ju jia hapoh ki Jylla ka thain shatei lammihngi kaba u Myntri Rangbahduh ka ri u dang shu dep ban bhah ia ka tyngka bad shen un sa wan buh ia u maw nongrim na ka bynta kane ka Greenfield Project, ka Surok Four-Lane kaban sdang na Ri-Bhoi kaban iaid lyngba ka thaiñ Jaintia Hills baroh kawei shaduh sha Ratacherra,” ula ong. “Ka don 166 km ka jingjrong bad 80 percent ka hap hapoh jong ka thaiñ rilum Jaintia. To ngin ia thapkti jam na ka bynta u Myntri Rangbahduh ka ri ka jong ngi”.
Ha kaba iadei bad ka jingshah kynthoh ka Sorkar ba ka pynleit jingmut tang halor ki projek kiba heh, u Bah Dhar ula ong, ba ki kam pynroi kidei kiba la ialam katkum ka jingdonkam jong u paitbah.
“Ki don ki seng saiñ pyrthei kiba kynthoh ia kine ki kam pynroi, da kaba ong, balei kane ka Sorkar ka shimkhia tang ia ki projek kiba heh” ula ong, “Hynrei ngan iathuh ia phi, ba ka Sorkar kam jied tang ia ki projek kiba heh ne ki projek kiba rit. Ka shong eh baroh ha ka jingdonkam bad ka jingkwah jong ki paitbah”.
“Lada ia kane ka projek Four-Lane la shna pyndep hapoh jong ka 3-4 snem, phi dei ban tip ia ka jingioh jingmyntoi na ka” ula ong, “Ha ka jaka ban shong kali haduh 6 kynta na Khliehriat sha Guwahati, kumta kan sa pynduna noh ia ka jingjngai da mar shiteng, kata sha ka 3 kynta. Kan iarap ha kaban pynduna ia ka por, ka bor bad ia kiei kiei baroh”.
“Nuksa, lada ia u dewiong la pynkit ha ka dor T.5,000 shi Ton, ka long kaba thikna ba kane kan hiar noh sha ka dor kaba T.2,000 shi Ton. Lada ia ki jhur la pynkit ha ka dor T.1,800 shi Ton, kan hiar noh sha ka T.700-800 shi Ton,” ula ong. “Kitei kidei kiba ai jingmyntoi beit beit ia ki paitbah ki jong ngi”.
Halor ka kam ialehkai, u Bah Dhar ula ong ba ki jingtei kidei kiba la tei ha kylleng ki bynta jong ka Jylla ban iada ia ki samla.
“Balei ngi kyntiew ia ki jingtei ha ki kam ialehkai ha kylleng ka Jylla? Kadei namar ba ngi kwah ba ki samla ki jong ngi, kin lait na ki kam sniew jong ka imlang sahlang” ula ong.
“Bun ki por, ngi kwah ban iatreilang bad ki paitbah ha ki shnong ki bapher bapher khnang ba ngin lah ban iada ia ki samla ban lait na ka iaid sakma, hynrei kaba sngewsih ka long wat hapdeng kane, ki paitbah ki dang kynthoh ia ka Sorkar” ula ong, “Ngi donkam ban iatreilang bad baroh kiba donbynta lang ha ka kam khnang ba ngin lah ban wanrah ia ki kam pynroi bad ban pynleit jingmut ha ka roi ka par”.
Halor ki Block Office, u Bah Dhar ula ong, “Ngi sngewsarong ba ngi la lah ban plie ia ka ophis treikam kaba pura jong ka Block. Ha Namdong, ngi dang sdang tei ia ka iing building bathymmai jong ka Namdong C&RD Block. Kine kidei ki ophis kiba iadei beit beit bad ki paitbah”
Halor ka pule puthi, ula ong “Kadei tang kane ka sorkar hi, kaba la lah ban wanrah ia ka Engineering College, ka Medical College, ka People’s College, namar ba ngi kwah ba ki samla ki jong ngi kin dei kiba la ioh ia ka jingnang jingstad kaba paka”.
