Shillong, Rymphang 06 : Ka Meghalaya kala buh ia ka thong kaba khraw ban kiew haduh T.85,787 klur ka ioh ka kot hapoh u snem 2028 kum shibynta jong ka Vision 2032 roadmap, kaba pynshong nongrim ha ka jingpynlut pisa kaba khlain, ka jingpynroi ia ka bha ka miat ki nongshongshnong bad ka jingpyniaid da ka jingstad ia ka pisa.
Ha ka jingiasyllok lypa ia ka mang tyngka u snem 2026-27 (Pre-Budget Consultation) bala pynlong ha ka sngi Thohdieng, ka Tnad Finance kala pynsngew ba ka Meghalaya ka dei mynta ka Jylla kaba wan ba-ar ha ka jingkiew ha India haba phai sha ka GSDP, kaba kot jan 10% ka jingkiew haduh laisnem lynter hadien ka COVID. Ka ioh ka kot ka Jylla kala nang kiew da 76.5% hapdeng u snem mang tyngka 2021 bad 2025 bad kala buh antad ban kynjoh ia ka $10 billion hapoh u snem mang tyngka 2028 bad T.16 billion hapoh u snem mang tyngka 2032.

Ka jingpynlut pisa ka pyntyllun ia ka jingkiew shakhmat
Ka jingpynlut ia ka pisa kala kiew haduh 4.4 shah, kaba kiew na ka T.1,435 klur ha u snem mang tyngka 2018 sha ka T.6,395 klur ha u snem mang tyngka 2025.
Ka jingtheh pisa sha ki jingtei mynta ka kot 27.2% na ki jingpynlut pisa baroh, kaba kiew na ka 14.5% ha u snem mang tyngka 2018, kaba la buh ia ka Meghalaya ha ka kyrdan ba 4 ha India ha ka jingpynlut pisa sha ki jingtei kum ka percentage na ki jingpynlut pisa baroh lang.
Ka jingpynlut pisa baroh lang kalakir ha ka CAGR ba 12.8%, da ka jingpynlut ba kiew sted haduh 16.6%, kaba pyni ia ka buit treikam ka Sorkar ban kyntiew ia ka Jylla lyngba ki jingtei.

Ka Jylla kala pynlait ia palat 30 tylli ki skhim bhalang naduh u snem mang tyngka 2021 hapoh ka “Evolving Welfare Administration” framework.
Ka Sorkar ka ong ba kane ka lynti kala kynriah na ka jingshakri tang ia ki jingdonkam ba kongsan sha ka jingpynkupbor lyngba ki skhim kiba la ai sha ki nongrep, ki samla, ki nongsengkam bad ki longiing kiba donkam jingiarap.
Wat hapdeng ka jingkiew ka jingkynshew pisa, ka Meghalaya kala buh khop ia ka mang pisa ban pynlut ha ka tulop, ka bai bam tynmen bad ka sut, kaba kot 42% na ka revenue expenditure, kaba rit ban ia ki 13 tylli kiwei ki Jylla.
Hadien ka COVID, ka jingkiew ha ka jingpynlut khajna bala kular kala hiar sha ka CAGR ba 9.3% na ka 13.3 % hashuwa, kaba pyni ia ka jingpyniaid kaba kham pyrrkhing ia ka pisa tyngka.
Ka jingdon jingem ka Jylla kala kot ha ka CAGR ba 13.7% hapdeng u snem mang tyngka 2018 bad 2025, kaba la tam ia ka jingkiew ha ka jingshim ram (9.9%).
Ka jinglum khajna, kynthup ka GST bad sale tax, bala kot haduh 13.3% CAGR naduh u snem mang tyngka 2018. Kii Skhim bala bei da ka Sorkar Pdeng kala kit haduh T.7,050 klur ha u snem mang tyngka 2024, da ka jingioh pisa bun hapoh ka Jal Jeevan Mission, MGNREGA bad PMAY.

Hapoh ka Externally Aided Project (EAP), ka Meghalaya kala pyntreikam ia 15 tylli ki project ba dang iaid mynta, kia shongdor haduh T.12,166 klur, ia kaba 90% ka jingkit ram yn siew da ka Sorkar India.
Ka jingkheiñ jong ka ram ka jylla sha ka GSDP ka ieng haduh kumba 33.2% ha u snem mang tyngka 2025, kaba kham duna bha na ki katto katne ki jylla kiba don ka ram kaba heh.
Ki heh sorkar ki la ong ba kane ka pyni ia ka jinglah ban pyniaid bha ia ka pisa wat haba ki jingbei tyngka ki nang kiew.
Ka tnad pla tyngka ka la ong ba ka mang tyngka u snem 2027 ban wan kan dang pynleit jingmut ha ka jingpynmih pisa, ka jingpynsted ia ki jingtei, ka jingpynkhlain ia ka bha ka miat ki nongshongshnong bad ka jingiashim bynta jong ki riew shimet hapoh ka Mission 10 bad ka Vision 2032.

