Shillong, Naiwieng 12 : Ki Shnong ba shah ktah na ki kam tih dewiong ha South Garo Hills kila sakhi ia ka jingkylla kaba jar jar da ka jingmih shakhmat ki nongshongshnong ban pynbha pat ia ki jaka kiba la julor bad plie ia kiwei pat ki lad kamai kajih.
Ia kane ka jingpyrshang kane ka shnong la pyni ha ka jingleit jngoh ki lad pathai khubor sha ka District, kaba la pynlong da ka Tnad Directorate of Information and Public Relation (DIPR) na ka bynta ki nongthoh khubor na Shillong.
Hapoh ka Meghalaya Livelihoods and Access to Markets Project (MegLIFE), haduh 84.77 hectare ki jaka kiba la julor n aka jingtih dewiong, la lah ban pynkylla biang kum ki jaka ba sboh ha ka shnong Dobakol Awemong bad Agrenggitim kiba haphapoh ka Siju C&RD Block.

Na ki jaka baroh lang, 70.83 hectare lah pynhap hapoh ka Assisted Natural Regeneration (ANR), da ka jingthung haduh 400 tylli ki tynrai dieng ha ka shi hectare, khnang ban lah pynmih biang ia ki jingthung jingtep bad ban pynim biang ia ka khyndew.
Kaba sah 13.94 hectare lah wanrah hapoh ka Aromatic Grass Cultivation, khamtam u Citronella bad Lemon Grass, aba pynïasoh lang ïa ka jingpynbha ïa ka mariang bad ki lad kamai kajih.
Kawei na ki sienjam ba kongsan ka dei ka jingthung citronella ha Agrenggitim, kaba la sdang ha u snem 2023 da kaba thung kumba hynñiew lak tylli ki tynrai citronella ha ka jaka kaba heh 13.94 hectare. Kane ka jingthung la pynïaid shakhmat lyngba ka jingïashim bynta ba radbah jong ki kynthei na ka shnong.
Kane ka sienjam ka bud ïa ka rukom pynbha jaka kaba long ha ki bynta bapher bapher. Nyngkong la sdang ban thung ïa ki phlang ba don ka jingiwbih ban pynbha ïa ka khyndew kaba la julor, nangta la sdang pat ban thung dieng naduh u snem 2025, khnang ban kyrshan ïa ka jingwanphai suki-suki jong ka jinglong ba itynnad jong ka mariang.
Ban pynkhlaiñ ïa ka jingioh jingmyntoi ha ka liang ka ïoh ka kot, la seng ïa ka distillation unit ban pynmih ia ka umphniang na ki phlang ba sma iwbih (aromatic grass), La ai jinghikai ïa ki nongshong shnong ban pyntreikam bad ban pynïaid hi dalade ïa kane ka jaka pynmih umphniang, haba pynioh ruh ia ki ïew ki hat khnang ban kyrshan ïa ka jingdie ïa kine ki mar.
Nalor ka jingwanrah ïa ki lad kamai kajih, kane ka jingthung ka ïarap ruh ban pynbha ïa ka khyndew bad ban pynneh ïa ka um, ha kaba la lap ba ki tyllong um ha katei ka thaiñ ki la nangbha bad ka jingwan tuid jong ka ktieh sha ki jaka ba llang um ka la duna.
Ka kynhun ki nongthoh khubor ka la leit ruh ban jngoh ïa ka jaka thung citronella ha Nangalbibra, kaba long shi bynta jong ka jingpyrshang kaba kham heh ban kyntiew ïa ka jingpynbha biang ïa ki jaka bad ki lad kamai kajih kiba lah ban neh slem ha kane ka distrik.

